In mijn vorige column schreef ik over de (waarschijnlijk) op 1 september 2016 in werking tredende regeling met betrekking tot de aansprakelijkheid van erfgenamen voor schulden van een overledene. 
In mijn ogen gaat die regeling niet ver genoeg omdat het uitgangspunt verkeerd is. Onder de huidige én onder de nieuwe wet is het zo dat een schuldeiser van de overledene de erfgenamen kan aanspreken om de schuld helemaal af te betalen.
Een erfgenaam raakt daardoor niet alleen zijn erfdeel kwijt, maar loopt zelfs het risico dat zijn eigen (spaar)geld moet aanspreken om af te lossen.
Ik heb de afgelopen tijd geen enkel overtuigend argument gehoord waarom een schuldeiser ineens een betere verhaalspositie moet krijgen na het overlijden van de debiteur.
Eerst kon alleen die worden aangesproken tot afbetaling en ineens komt ook het kapitaal van de erfgenamen in beeld als verhaalsobject.
Los hiervan is de toekomstige regelgeving wel een stap(je) in de goede richting.
In de vorige column beschreef ik dat niet meer iedere handeling van een erfgenaam al tot aansprakelijkheid leidt. Dat is positief te noemen.
Onverwachte schulden dan is alsnog beneficiair aanvaarden mogelijk
Maar er is zelfs nog meer heugelijk nieuws (alhoewel ik vrees dat de impact beduidend minder groot is dan ik hoop, tenzij de rechters de nieuwe regeling ruim uitleggen).
Erfgenamen hebben na een overlijden een (helaas erg korte) periode om te beslissen of zij de erfenis verwerpen, zuiver aanvaarden of beneficiair aanvaarden. Die periode stopt zodra een keuze is gemaakt (of de portemonnee is meegenomen zoals ik in die andere column beschrijf). En daarna geldt feitelijk: eens gekozen, altijd gekozen.
Kies je voor beneficiair aanvaarden dan ben je weliswaar verantwoordelijk voor de afwikkeling van de erfenis, maar ben je alleen met je eigen (spaar)geld aansprakelijk richting de schuldeisers van de overledene als je dat niet op de juiste wijze doet. Dus twijfel je of je overleden oom voldoende vermogen heeft, rij dan vanuit het ziekenhuis direct naar de rechtbank om daar een verklaring neer te leggen dat je ervoor kiest zijn erfenis op deze manier af te wikkelen. Doe je dat niet en blijkt pas een tijdje later dat je oom fikse belastingschulden had, dan ben je simpelweg te laat. Leuker kunnen we het niet maken, maar jij zult zijn schulden moeten afbetalen.
Alsnog beneficiair aanvaarden met machtiging rechter
Onder de nieuwe regeling ligt dat iets genuanceerder. Ga je niet naar de rechtbank toe en kom je er dan op enig moment achter dat je oom fikse schulden had, dan kun je strakjes een verzoek indienen bij de rechters. Je kunt dan vragen of je alsnog van de (standaard) zuivere aanvaarding – met alle negatieve gevolgen voor jouw (spaar)geld – mag overstappen naar beneficiaire aanvaarding. Wordt dat toegestaan dan heb je wel de plicht van een zorgvuldige afwikkeling op je genomen, maar je spaargeld blijft buiten schot.
Helaas heeft de verantwoordelijke minister tijdens de behandeling van de wet aangegeven dat de rechters deze wijziging achteraf alleen mogen toestaan als er sprake is van een “onverwachte” schuld. Daarbij is aangegeven dat een erfgenaam wel een onderzoeksplicht heeft en dat de kans klein is dat er achteraf schulden zijn waar je bij een normaal onderzoek geen kennis van had of had kunnen hebben. Waarschijnlijk zullen dus straks veel verzoeken afgewezen worden omdat er geen sprake is van een “onverwachte” schuld.
Wat is “onverwacht” ?
Ik heb hier als kandidaat-notaris die in de dagelijkse praktijk werkt problemen mee. Je oom Henk overlijdt, maar je rijdt naar zijn huis in plaats van naar de rechtbank. Vervolgens moet jij op onderzoek uit om te achterhalen of je oom schulden had. Dus pak je zijn belastingaangiften en –aanslagen want je moet weten of er belastingschulden zijn. Je logt via zijn bankpasje in bij de bank om te zien of hij rood staat en of er kredieten zijn. En je gebruikt dat pasje om de kosten te betalen die het Kadaster in rekening brengt als jij online opvraagt of er op zijn koopwoning nog een hypotheek rust.
Je schrikt je rot van wat je tegenkomt en rijdt alsnog naar de rechtbank. Maar daar kunnen ze je niet meer helpen omdat je al handelingen hebt verricht die leiden tot de conclusie dat je zuiver hebt aanvaard.
De schulden die je tegenkwam in je onderzoek zijn juist daardoor niet meer “onverwacht”.
Ik hoop dat ik het mis heb, maar mocht dat niet zo zijn dan spreek ik bij deze de hoop uit dat de rechters het begrip “onverwacht” ruim interpreteren. In ieder geval ruimer dan de minister.
Bij twijfel niet inhalen
Maar als je twijfelt of jouw oom Henk wel solvabel is, dan raad ik je aan altijd eerst naar de rechtbank te gaan om zijn erfenis beneficiair te aanvaarden en dan pas naar zijn huis door te rijden voor het boekenonderzoek. Kun je mooi een filmpje maken samen met de griffier en dat posten op YouTube.
Wil je hierover wat laten weten, stuur dan een mail.
