Door de verspreiding van Covid-19 en de maatregelen ter bestrijding daarvan, zijn we gewend geraakt aan het nieuwe normaal. Besprekingen voeren we niet meer persoonlijk met cliënten aan tafel, maar via beeldbellen. Ook het ondertekenen van de akten bij de notaris is anders. De meeste notarissen nodigen alleen nog de kopers op kantoor uit. De verkopers, makelaar en financieel adviseur worden, al dan niet actief, ontmoedigd om aanwezig te zijn.

Hoe zit het met testamenten ? Skype-testament nietig ?

Het ondertekenen van akten hoort in principe in persoon te geschieden ten overstaan van de notaris. Voor de meeste akten is het altijd mogelijk geweest om door middel van een (eerder getekende) volmacht de akte te laten ondertekenen zonder zelf aanwezig te zijn.

Maar voor uiterste willen (hierna ook: testamenten) geldt dat niet. Daarvoor moest de cliënt altijd naar de notaris toe (of kwam de notaris naar de cliënt als die bedlegerig was). Op grond van artikel 94 van Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek kan een uiterste wil namelijk alleen in  een notariële akte worden vastgelegd.

Door de Tijdelijke wet Covid-19 Justitie en Veiligheid is dat anders geworden. In artikel 26 van deze wet is geregeld dat de notaris in bijzondere gevallen een testament kan passeren zonder dat de desbetreffende cliënt de akte persoonlijk tekent. De cliënt hoeft niet eens in dezelfde ruimte aanwezig te zijn. In de wandelgangen wordt dit ook wel een Skype-testament genoemd.

Een Skype-testament mag alleen niet zomaar worden gepasseerd. De Covid-19 wet stelt als duidelijke eis dat tweezijdige audio-visuele middelen moeten worden gebruikt. Via Skype of een andere internettoepassing moet gecontroleerd worden dat de cliënt alleen is en niet onder druk gezet wordt en dat hij of zij snapt wat de gevolgen zijn van het testament.

Maar de notaris kan niet zomaar gebruik maken van de verruiming van artikel 26 van de Tijdelijk Wet Covid-19 Justitie en Veiligheid. Zo’n Skype-testament mag dus alleen getekend worden als er echt geen andere mogelijkheden meer zijn, met name als de cliënt in quarantaine moet blijven. Of en wanneer rechters van mening zijn dat er geen andere opties waren, is nu nog niet bekend. De eerste rechtszaken hierover zullen pas gevoerd worden nadat de cliënt is overleden. Iemand die zich benadeeld voelt, kan een rechtszaak starten, met als eerste argument dat het Skype-testament nietig is omdat er alternatieven voor handen waren.

Bijvoorbeeld omdat de notaris in de voortuin had kunnen gaan staan om via het raam van de woonkamer naar binnen te kijken en de akte via de telefoon toe te lichten. Door het raam op een kier te zetten, had de akte naar binnen geschoven kunnen worden, getekend kunnen worden in het zicht van de notaris en dan teruggegeven. Het is niet de taak van de klagende partij om aan te tonen dat er geen alternatief was voor een Skype-testament. Die plicht ligt bij de notaris.

Het depottestament. Oplossing voor langdurig samenzijn in dezelfde ruimte ?

Stel, dat er cliënten zijn die gewoon niet te lang in dezelfde ruimte als de notaris willen verkeren. Maar verder is er niets aan de hand. Een Skype-testament is dan niet mogelijk.

Een depottestament kan een oplossing zijn. Dat is een aan de notaris in bewaring gegeven onderhandse akte. De regeling staat in artikel 95 van Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek, maar moet wel gelezen worden in samenhang met artikel 94 van datzelfde wetboek.

Ik ga in dit stuk nader in op de wijze waarop zo’n depottestament tot stand komt.

Vormvoorschriften depottestament
Je kunt kiezen uit twee opties bij het opstellen van zo’n testament.

Degene die zijn of haar uiterste wil wenst vast te leggen, kan die eigenhandig opschrijven. Dit wordt een holografisch testament genoemd.

Maar het is ook mogelijk zelf de wensen te typen of deze door een ander te laten noteren (getypt of door deze persoon met de hand opgeschreven). Dat wordt een allografisch testament genoemd.

De notaris, maar ook een andere – financieel – adviseur zou dat kunnen doen. De tekst zou door de notaris of die andere adviseur opgesteld kunnen worden na een bespreking via bijvoorbeeld Skype, Zoom of Teams. De cliënt ondertekent vervolgens het document.

Daarnaast gelden nog enkele aanvullende eisen voor het allografische testament:

=     bestaat het document uit meer dan één pagina, dan moet iedere pagina (doorlopend) genummerd worden;
en

=     de cliënt moet iedere pagina waarmerken door deze te ondertekenen.

Het is niet vereist dat de akte door de cliënt gedateerd wordt. Deze onderhandse akte is namelijk niet geldig zolang zij niet aan een notaris ter hand is gesteld (zie artikel 95 lid 3 Boek 4 Burgerlijk Wetboek).

De notaris maakt dan een depotakte op en legt vast dat de cliënt verklaard heeft dat aan de hiervoor vermelde eisen is voldaan. Deze depotakte moet door de cliënt en de notaris samen ondertekend worden (zie lid 4 van het wetsartikel).

Open of gesloten ?

Zo’n holografisch dan wel allografisch testament kan zowel open als gesloten worden aangeboden. Bij een open aangeboden testament kan de notaris kennis nemen van de inhoud en de gevolgen van het testament toelichten. Zijn die niet conform hetgeen de testateur wenst, dan kan het stuk teruggegeven worden. De inhoud kan dan aangepast worden voordat de depotakte wordt getekend.

Bij een gesloten document weet de notaris niet wat er in de uiterste wil staat en is correctie niet mogelijk. Dat laatste zal natuurlijk minder een probleem zijn als de notaris  zelf het document heeft opgesteld na het beeldbellen met de cliënt.

Een depottestament is de enige akte die in gesloten vorm door een notaris mag worden geaccepteerd en in depot mag worden genomen.

Als een depotakte is opgesteld naar aanleiding van een gesloten aangeboden uiterste wil, zullen deze beide documenten na de dood van de cliënt worden aangeboden aan de Kantonrechter van het sterfhuis. De rechter zal vervolgens een proces-verbaal opmaken van de aanbieding van en de opening van de uiterste wil. Ook de staat waarin het depottestament zich bevindt wordt genoteerd. Beide documenten blijven dan niet bij de rechtbank, maar worden teruggegeven aan de notaris (artikel 47 Wet op het notarisambt).

Conclusie

Ik kan mij niet voorstellen dat een depottestament ineens groots in de belangstelling komt te staan bij cliënten. Het is een omslachtige mogelijkheid om je uiterste wil vast te leggen.

Goedkoper dan een “normaal” testament zal het niet zijn. Tenzij een cliënt de inhoud ervan op de juridisch correcte manier kan formuleren.

Is een Skype-testament niet mogelijk, maar wil een cliënt de tijd beperken die hij of zij samen met de notaris in één spreekkamer zit, dan zou het een optie kunnen zijn.

Deze bijzondere tijden geven aanleiding om (onbekende) mogelijkheden te verkennen.

%d bloggers liken dit: